1-jahon urushi

Birinchi jahon urushi (28-iyul 1914– 11-noyabr 1918) – odamzod tarixidagi eng yirik qonli urushlardan biridir.

Urushning rasmiy sababi Sarayevo voqeasi boʻlgan, bu yerda 28-iyul 1914-yili oʻn sakkiz yoshli serbiyalik millatchi, student Gavrilo Princip tomonidan Avstriya-Vengriya imperiyasi taxti vorisi Franz Ferdinand va uning rafiqasi Sophie Chotek oʻldirilgan.

Birinchi jahon urushida qatnashgan mamlakatlar ikkita harbiy-siyosiy guruhga boʻlingan:

• Toʻrtlar ittifoqi: Germaniya imperiyasi, Usmoniylar imperiyasi, Avstriya-Vengriya imperiyasi va Bolgariya Qirolligi.
• Antanta: Rossiya imperiyasi, Fransuz Respublikasi, Britaniya imperiyasi.

Birinchi jahon urushida dunyoning 38 davlati ishtirok etdi. Ularda 1,5 mlrd. dan ortiq aholi yashar edi. Urushga 74 mln. ga yaqin kishi safarbar etildi. Jami 10 mln. kishi oʻldirildi, 20 mln kishi esa yarador bʻoldi. Bundan tashqari, juda koʻp kishilar kasallik va ochlikdan oʻlib ketdi. Birinchi jahon urushida uning asosiy ishtirokchilari boʻlgan davlatlar oʻz milliy boyliklarining uchdan bir qismini yoʻqotdilar.

Birinchi jahon urushi tufayli Rossiya imperiyasida Fevral va Oktabr inqiloblari va Germaniya imperiyasida Noyabr inqilobi boʻlib oʻtdi. Rossiya imperiyasi, Avstriya-Vengriya imperiyasi, Usmoniylar imperiyasi va Germaniya imperiyasi urush tufayli yoʻq boʻldi.

Urushda qatnashganlar

Asosiy maqola: Birinchi jahon urushida qatnashgan davlatlar

Pastroqdagi jadvalda davlatlar urush eʼlon qilgan vaqtlari koʻrsatilgan. Sariq tusda diplomatik aloqalar uzilganini bildiradi, aslida urush eʼlon qilinganini emas.

Urush eʼlon qilish xronologiyasi

Sana	Kim eʼlon qilgan	Kimga eʼlon qilgan
1914
28-iyul	Avstriya-Vengriya	Serbiya
1-avgust	Germaniya	Rossiya
3-avgust	Germaniya	Fransiya
4-avgust	Germaniya	Belgiya
	Birlashgan Qirollik	Germaniya
5-avgust	Qoratogʻ	Avstriya-Vengriya
6-avgust	Avstriya-Vengriya	Rossiya
	Serbiya	Germaniya
9-avgust	Qoratogʻ	Germaniya
11-avgust	Fransiya	Avstriya-Vengriya
12-avgust	Birlashgan Qirollik	Avstriya-Vengriya
22-avgust	Avstriya-Vengriya	Belgiya
23-avgust	Yaponiya	Germaniya
25-avgust	Yaponiya	Avstriya-Vengriya
1-noyabr	Rossiya	Usmoniylar imperiyasi
2-noyabr	Serbiya	Usmoniylar imperiyasi
3-noyabr	Qoratogʻ	Usmoniylar imperiyasi
5-noyabr	Birlashgan Qirollik Fransiya	Usmoniylar imperiyasi
1915
23-may	Italiya	Avstriya-Vengriya
3-iyun	San-Marino	Avstriya-Vengriya
21-avgust	Italiya	Usmoniylar imperiyasi
14-oktyabr	Bolgariya	Serbiya
15-oktyabr	Birlashgan Qirollik Qoratogʻ	Bulgaria
16-oktyabr	Fransiya	Bolgariya
19-oktyabr	Italy Rossiya	Bolgariya
1916
9-mart	Germaniya	Portugaliya
15-mart	Avstriya-Vengriya	Portugaliya
27-avgust	Ruminiya	Avstriya-Vengriya
	Italiya	Germaniya
28-avgust	Germaniya	Ruminiya
30-avgust	Usmoniylar imperiyasi	Ruminiya
1-noyabr	Bolgariya	Ruminiya
1917
6-aprel	Birlashgan Qirollik	Germaniya
7-aprel	Cuba Panama	Germaniya
10-aprel	Bolgariya	AQSh
13-aprel	Boliviya	Germaniya
20-aprel	Usmoniylar imperiyasi	AQSh
2-iyul	Gretsiya	Germaniya Avstriya-Vengriya Usmoniylar imperiyasi Bolgariya
22-iyul	Siam	Germany Austria-Hungary Ottoman Empire
4-avgust	Liberiya	Germaniya
14-avgust	Xitoy	Germaniya Avstriya-Vengriya
6-oktyabr	Peru	Germaniya
7-oktyabr	Urugvay	Germaniya
26-oktyabr	Braziliya	Germaniya
7-dekabr	AQSh	Avstriya-Vengriya
7-dekabr	Ekvador	Germaniya
10-dekabr	Panama	Avstriya-Vengriya
16-dekabr	Kuba	Avstriya-Vengriya
1918
23-aprel	Gvatemala	Germaniya
8-may	Nikaragua	Germaniya Avstriya-Vengriya
23-may	Kosta Rika	Germaniya
12-iyul	Gaiti	Germaniya
19-iyul	Gonduras	Germaniya
10-noyabr	Ruminiya	Germaniya

Urush boshlanishi kezidagi qurolli kuchlar ahvoli