Moturidiylik

Andoza:Dini tashkilot

Moturidiylik (arabcha: الماتريدية‎‎ — al-maturidiyya) — sunniy kalamning asosiy yo'nalishlaridan biri bo‘lib, 10-asr boshlarida Abu Mansur al-Moturidi tomonidan asos solingan. Ushbu aqida maktabi Hanafiya mazhabiga e'tiqod qiluvchilar orasida keng tarqalgan.

Tarixi

Moturidiylik 10-asrda Samarqandda (hozirgi O'zbekiston) mu'taziliylar va jahmiylar ta’siriga qarshi shakllangan. Abu Mansur al-Moturidi "Kitab at-Tawhid" asarida aqidaviy masalalarni aql va vahiy asosida izohlab berdi. Keyinchalik bu ta'limotni Abu al-Muin an-Nasafiy va Najmiddin Umar an-Nasafiy kabi olimlar rivojlantirdilar.

Moturidiylik Usmonlilar imperiyasi davrida davlat aqidasi sifatida keng yoyildi.

Qur'on va hadis asoslari

Moturidiy aqidasi Qur’on va sahih hadislarga tayanadi:

• Qur’on, Sho‘ro surasi, 11-oyat: "Unga o‘xshash hech narsa yo‘q. U eshituvchi va ko‘ruvchidir."
• Qur’on, Baqara surasi, 256-oyat: "Dinda majburlik yo‘q."
• Hadis (Sahih Muslim, №8): "Imon — Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg‘ambarlariga, oxirat kuniga va taqdirga, yaxshisi ham, yomoni ham Allohdandir, deb e’tiqod qilishdir."

Asosiy g‘oyalar

Allohning sifatlari

Moturidiylar Allohning sifatlarini inkor qilmaydilar, lekin antropomorfizm (inson shakliga o‘xshatish)dan pok deb biladilar.

Ixtiyor va taqdir

"Kasb" nazariyasiga ko‘ra, inson erkin harakat qiladi, biroq Allohning irodasi ustun turadi.

Aqlning o‘rni

Aql aqidaviy masalalarda muhim vosita bo‘lsa-da, g‘ayb (yashirin) masalalarni to‘liq anglay olmaydi.

Mashhur vakillari

• Abu al-Muin an-Nasafiy (vafoti 1115)
• Najmiddin Umar an-Nasafiy (vafoti 1142)
• Muhammad Zohid al-Kavsarī (vafoti 1952)
• Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf (vafoti 2015)

Hozirgi holati

Bugungi kunda Moturidiylik Markaziy Osiyo, Turkiya, Pokiston, Hindiston va Rossiyada keng yoyilgan. Ko‘plab diniy maktab va oliygohlarda bu ta’limot o‘qitiladi.