Birinchi imperiya

Birinchi imperiya — Fransiyada Konsullik davri (1799—1804) dan keyingi Napoleon I (Bonapart) imperiyasi davri (1804—14 va 1815). Bu davrda fransuz inqilobida qoʻlga kiritilgan demokratik yutuqlar bekor qilinib, harbiy diktatura oʻrnatildi. Imperiya davrida koʻplab yutuqlar va gʻalabalar erishildi Masalan Napaleon Bonaparte 1807-yilda "Uch imperator jangi" deyilgan jangda Napaleon Rossiya va Avstriyanung Birlashgan qoʻshinini tor-mor etgan 1805-yilda Autrelis jangida ham yutgan Napaleon koʻpgina gʻalabalarga keyin koʻp yerlarni zabt etdi Yevropa aholisini larzaga soldi . Napaleon Buyuk Britaniyaga qarshi "qitʼa qamali" eʼlon qildi va Napaleon bosib olgan hududlar Buyuk Britaniya bilan savdo-sotiq qilishni taqiqlaydi va shu yoʻl bilan Buyuk Britaniyani boʻysundirish edi . Lekin Napaleon hududlarida aholi charchadi urushlardan, bosib olingan hududlarda esa milliy ozodlik harakatlari kuchaydi va bularni bostirish uchun bir katta gʻolibona yurish kere edi . 1812- yili Napaleon Rossiyaga qarshi yurish boshladi . Bu urush Rossiya tarixiga "Vatan urushi" nomi bilan kirdi.1812-yilning 7-sentabrida hal qiluvchi jang boʻlib oʻtdi. Napaleon Moskvani egalladi. Lekin askarlarda tartibsizlik vujudga kelgani bois. Jangovar ruh yoʻqoldi. Bundan foydalangan rus askarlari M.I.Kutuzov boshchiligida Napaleon qoʻshinini taʼqib qilib, katta zarar yetkazdi. 1813-yil Napaleon Yevropa qirolliklari bilan boʻlgan hal qiluvchi urush Leypsig ostonasida boʻldi . Bu urush tarixga "Xalqlar jangi" deya nom oldi va Bu jangda Napaleon yutqazdi. Oʻzi esa Oʻrtayer dengizidagi Elba oroliga surgun qiladilar. Ittifoqchilar Fransiya tinchlik shartnomasi imzolaydilar. Unga koʻra Fransiya Napaleon davrida bosib olgan hududlardan biz kechildi. Keyin vaqt oʻtdi, Fransiyada ichki nizolar kuchaydi bundan Foydalangan Napaleon 1815-yilning mart oyida Fransiyaning janubiga yetib keldi . Lyudovik XIII ming yuborgan 30ming askari esa Napaleon tomonga oʻtadi. Napoleon yana hokimiyatni qaytarib oladi lekin bu safar u hokimiyatni atiga 100kun boshqaradi . Ittifoqchilar (Buyuk Britaniya, Gollandiya, Prussiya) Napaleon ga qarshi hal qiluvchi jang 1815-yili Vaterloo qishlogʻida boʻlib oʻtib unda Napaleon yana yutqazadi. Bu safar u uzoq Muqaddas Yelena oroliga surgun qilinib oʻsha yerda vafot etadi va Fransiya bilan sulh tuziladi unga koʻra Fransiya 1789-yilgi chegarasigacha qisqartirildi. Va Fransiyada birinchi imperiya tugatildi!!!

Yozib berdi : Abdurahmonov Adhamjon Bekobod shahar Ixtisoslashtirilgan maktabining 8-D sinf oʻquvchisi.

Hammaga rahmat

Adabiyotlar

• OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil