Spartak qoʻzgʻoloni

Spartak qoʻzgʻoloni — Mil. avv. 74-yilda (73-yil)-71 boshlangan Spartak boshchilidagi qullar qoʻzgʻoloni qadimgi dunyoda eng ommaviy va uyushgan qoʻzgʻolonlardan biri boʻlgan.

Spartakning o'limi (Nikolo Sanesi)

Spartak qo‘zg‘oloni – Rim imperiyasidagi eng yirik qullar isyoni

Spartak qo‘zg‘oloni qadimgi Rim tarixidagi eng mashhur va ta’sirli voqealardan biridir. Bu qo‘zg‘alon miloddan avvalgi 73–71-yillar orasida yuz bergan bo‘lib, Rim jamiyatining asosini tashkil etgan qullik tizimiga qarshi yo‘naltirilgan edi. Qo‘zg‘alon rahbari — Spartak, Frakiya (hozirgi Bolgariya hududi)dan bo‘lgan sobiq jangchi va gladiator edi. Qo‘zg‘alon sabablari 1.Rim imperiyasida mil.avv. I asrda. 2.Qullar soni nihoyatda ortgan, 3.Ularning mehnati og‘ir, huquqlari esa yo‘q edi, Gladiator janglari orqali qullar hayoti “tomosha” sifatida ishlatilgan. Qullar qishloq xo‘jaligi, qurilish, konchilik va harbiy ishlar uchun ekspluatatsiya qilinar, ularning ozgina qarshiliklari ham qattiq jazolanardi. Shu sababli jamiyatda norozilik kuchayib, Spartak boshchiligidagi qo‘zg‘alon yuzaga keldi. Qo‘zg‘alonning boshlanishi Miloddan avvalgi 73-yilda Italiya janubidagi Kampaniya viloyatida, Kapuya shahridagi gladiatorlar maktabida taxminan 70–80 nafar gladiator qochishga muvaffaq bo‘lishdi. Ularning yetakchilari orasida Spartak, Krikss (Crixus) va Enomay (Oenomaus) bor edi. Ular qurol topish uchun oshxona asboblari bilan Rim askarlariga qarshi chiqib, tez orada ko‘plab qullarni o‘zlariga qo‘shib olishdi. Qo‘zg‘alonning kengayishi Spartak qisqa muddatda: Ko‘p minglab qullar va kambag‘allarni o‘z atrofida birlashtirdi, Janubiy Italiyadan shimolga qarab yurish boshladi, Rim armiyasini bir necha marta yengishga muvaffaq bo‘ldi. Uning asosiy maqsadi — qullarni ozod qilib, Alp tog‘laridan o‘tib vatanga qaytish edi. Ammo ayrim jangchilar (ayniqsa Krikss boshchiligidagi galllar) Italiyada qolib, o‘ljani bo‘lish istagida bo‘lishgan. Shu nizo Spartak rejasiga zarar yetkazdi. Rimning javobi Rim Senati dastlab qo‘zg‘alonga e’tibor bermadi, lekin Spartakning kuchayib borishi ularni cho‘chitdi. Avval bir necha Rim qo‘shinlari mag‘lub bo‘ldi. Keyinchalik Senat Mark Litsiniy Kras (Marcus Licinius Crassus)ni qo‘mondon etib tayinladi. Kras: Spartak qo‘shinlariga qarshi qat’iy intizom o‘rnatdi, Qo‘zg‘alonchilarning chiqish yo‘llarini to‘sdi, Spartakni janubdagi Kalabriya yarimoroli tomon siqib bordi. Qo‘zg‘alonning yakuni Mil.avv. 71-yilda Apuliya (Janubiy Italiya)da hal qiluvchi jang bo‘ldi. Spartak jasorat bilan jang qilgan, ammo jangda halok bo‘lgan. Qo‘zg‘alonchilar mag‘lubiyatga uchradi — Rimliklar taxminan 6 ming kishini Appiya yo‘li bo‘ylab xochga mixlab, boshqalar uchun ogohlantirish sifatida qatl etishdi. Spartak shaxsiyati va ahamiyati Spartak tarixda: Qullik zulmiga qarshi kurash ramzi, Erkinlik va inson qadr-qimmatining timsoli sifatida tanilgan. Uning harakati Rim jamiyatidagi adolatsizlikni ochib berdi va kelajakdagi siyosiy hamda ijtimoiy islohotlarga zamin yaratdi. Ko‘plab adabiy va san’at asarlarida — jumladan, Xovard Fastning “Spartak” romani, Stenli Kubrikning mashhur filmi (“Spartacus”, 1960) — Spartak ozodlik uchun kurashchi sifatida tasvirlanadi.