Ibn Battuta

Ibn Battuta mashhur arab sayyohi ,geografi va tarixchisi hisoblangan. Barbarlarning lavat kabilasiga mansub, Ibn Battuta 28 yillik sayohatlari davomida quruqlik va dengiz orqali 120 ming km masofani bosib oʻtgan. Ibn Battuta 1325-yil yozida Marokashdan Hajga boruvchilar karvonga qoʻshilib safarga chiqqan va deyarli barcha musulmon mamlakatlarida boʻlgan. Dastlab Misr, Shom (Suriya), Livan, Falastin, Mesopotamiyaga borgan. 1332-yil uchinchi marta Makkaga borib haj marosimida qatnashgan. Nil daryosi yoqalab yana Qohiraga qaytgan. Soʻngra Ibn Battuta Yaqin Sharq mamlakatlari orqali Turkiya va Qrimga bordi. Itil (Volga) daryosi orqali Hoji Tarxon (Astraxon) ga oʻtib, Oltin Oʻrda xoni Oʻzbekxonning qabulida boʻlgan; keyin Xorazm poytaxti Urganchga kelgan. Undan Buxoro, Nahshab, Termiz, Samarkand, Balx va Kobul, Moʻlton orqali Hindistonga borgan va Dehli sultoni Muhammad Tugʻloq saroyida qariyb 8 yil molikiylar qozisi lavozimida xizmat qilgan (Ibn Battuta Sherozda ikki mazhab — molikiylar va shofiʼiylar qozisi degan shahodatnoma olgan edi). Soʻngra sayohatni davom ettirib Indoneziya va Xitoyga borgan. 1349 i. Marokashga qaytgan. 1349—52 yillar orasida Ispaniyaning arablar tasarrufidagi joylariga, 1352—53 yillarda Sudanga sayohat qilgan.

Ibn Battuta
berber.: ⵎⵉⵙ ⵏ ⵡⵓⴱⵟⵟⵓⵟ arabcha: ابن بطوطة‎‎‎
1869-yilda ishlangan va Ibn Battuta tasvirlangan Léon Benett asari. Ibn Battuta (markazda) va uning yoʻl boshlovchisi (chapda) Misrda.
Tavalludi	Muḥammad ibn ʿAbd Allāh Muḥammad ibn Ibraḥim ibn Muḥammad ibn Yusuf 24-fevral 1304 Tanjer, Mariniy sultonligi
Vafoti	1369-yil (64 yoki 65 yoshida) Marokash, Mariniy sultonligi
Kasbi	Geograf, sayyoh va olim

Ibn Battuta oʻrta asrdagi eng yirik sayohatchi boʻlib, uni uzoq mamlakatlarga sayoxat qilishda yoʻl qiyinchiliklari, muhtojlik, xavf-xatarlar toʻxtata olmagan. U borgan mamlakatlarning geografiyasi, tarixiy hamda iqtisodiy, etnog-rafik va madaniy-maishiy hayotiga oid qimmatli maʼlumotlar qoldirgan. Ayniqsa, Oʻrta Osiyo shaharlari, jumladan Samarqandning dunyoga mashhur sifatli qogʻozi xdqidagi yozganlari eʼtiborga loyiq. Hulokuiylar hukmronligi davridagi Eronning iqtisodiy va madaniy hayoti batafsil tasvirlangan. Ibn Battuta yirik savdogar ham edi, sultonlarning farmoyishi bilan baʼzan elchilik vazifalarini ham bajargan.

Ibn Battuta fors va turkiy tillarni ham yaxshi bilgan. Uning "Tuxfat an-nuzzor fi gʻaroyib al-amsor va ajoyib alafsar" ("Turli shahar va safarlardagi ajoyibotlar shohidi boʻlganlar uchun tuhfa") asari Yaqin Sharq va Oʻrta Osiyo reorp. si tarixini tadqiq etishda muhim manba hisoblanadi. Ushbu asar Ibn Battuta zamonidagi (turmushga oid) adabiyotning namunasi boʻlib, oʻz davrining adabiy va psixologik yodgorliklaridan biridir. U ilmiy manbalarda "Sayohatnoma" deb ataladi. Ibn Battuta asarlari 80 dan ortiq Yevropa va Osiyo xalqlari tillarigatarjima qilingan. Ibn Battuta faoliyati ustida oʻzbek olimi N. Ibrohimov tadqiqot ishlari olib borgan va u haqda oʻzbek, rus, arab, ingliz tillarida asarlar yaratdi.

Sayohatlari

Sayohat yoʻnalishi (1325—1332-yillar)

 

 

 

Tanjer

 

Tlemsen

 

Béjaïa

 

Tunis

 

Fes

 

Miliana

 

Jazoir

 

Annaba

 

Sus

 

Gabès

 

Tripoli

 

Sfaks

 

Iskandariya

 

Qohira

 

Damashq

 

Quddus

 

Bifleem

 

Madina

 

Najaf

 

Bagʻdod

 

Dajla

 

Basra

 

Zagros togʻlari

 

Sheroz

 

Tabriz

 

Mosul

 

Cizre

 

Mardin

 

Jidda

 

Yaman

 

Rabigʻ

 

Zabīd

 

Taiz

 

Sano

 

Adan

 

Zeila

 

Mogadisho

 

Mombasa

 

Zanjibar

 

Dhofar

 

Al-Hasa

 

Qatif

 

Maskat

 

Loziqiya

 

Kilva

class=notpageimage|

Ibn Battutaning 1325–1332-yillardagi sayohat yoʻnaliushlari (Shimoliy Afrika, Iroq, Eron, Arabistom yarim oroli, Somali, Suahili qirgʻogʻi)

Sayohat yoʻnalishi (1332—1347-yillar)

 

 

 

Onadoʻli

 

Alanya

 

Koʻniya

 

Sinop

 

Feodosiya

 

Astraxan

 

Konstantinopol

 

Sofiya ibodatxonasi

 

Kaspiy dengizi

 

Orol dengizi

 

Buxoro

 

Samarqand

 

Afgʻoniston

 

Isfahon

 

Delhi

 

Khambhat

 

Kojikode

 

Sumatra

 

Honavar

 

Uttara Kannada

 

Maldiv

 

Shri Lanka

 

Odam choʻqqisi

 

Vyetnam

 

Filippin

 

Chittagong

 

Sylhet

 

Myanma

 

Pasai

 

Java

 

Quanchjou

 

Futszyan

 

Xanchjou

 

Pekin

 

Balx

 

Antaliya

 

Bolgariya

 

Azov

 

Pokiston

 

Oʻzbekiston

 

Tojikiston

 

Samarqand

 

Uttar-Pradesh

 

Dekan

 

Iskandariya

 

Qohira

 

Damashq

 

Quddus

 

Bifleem

 

Madina

 

Bagʻdod

 

Sheroz

 

Jidda

 

Makka

 

Dhofar

class=notpageimage|

Ibn Battutaning 1332—1346-yillardagi sayohat yoʻnalishi (Qora dengiz hududi, Markaziy Osiyo, Hindiston, Janubi-sharqiy Osiyo va Xitoy)

Sayohat yoʻnalishi (1349—1354-yillar)

 

 

 

Tanjer

 

Tlemcen

 

Tunis

 

Fos

 

Jazoir

 

Ténès

 

Iskandariya

 

Qohira

 

Sijilmasa

 

Taghaza

 

Oualata

 

Niani

 

Tombuktu

 

Gao

 

I-n-Azaoua

 

Takedda

 

Cagliari

 

Marokash

 

Gibraltar

 

Granada

 

Málaga

class=notpageimage|

Ibn Battutaning 1349—1354-yillardagi sayohat yoʻnalishi (Shimoliy Afrika, Ispaniya and Gʻarbiy Afrika)