Andxoʻy tumani

36°57′N 65°07′E / 36.950°N 65.117°E / 36.950; 65.117

Andxoʻy
اندخوی

tuman
Tarkibida	Foryob viloyati
Rasmiy tillar	Oʻzbekcha va Turkmancha
Aholi (2007)	41 656
Dinlar tarkibi	musulmonlar
Maydoni	381 km²
Balandligi dengiz sathidan  Baland choʻqqisi	316 m
Vaqt mintaqasi	+ 4.30
Xaritada
36°57′0″N 65°7′0″E / 36.95000°N 65.11667°E / 36.95000; 65.11667{{#coordinates:}}: cannot have more than one primary tag per page

Andxoʻy — Afgʻonistonning shimoli-gʻarbida joylashgan Foryob viloyatidagi kichik bir shahar va tuman. Bu kichik shaharning aholi soni 2007-yilda 41 656 nafarni tashkil etgan. Tuman viloyatning shimolida joylashgan. Andxoʻy Afgʻonistonning shimoldagi Turkmaniston bilan milliy chegarasida joylashgan. 100 km uzoqlikda Karki shaharchasiga olib boradigan yoʻl bor.

Tarixi

 

Andxoy tumani xaritasi 1886-yil

 

1939-yildagi Andxo‘y

Andxo‘y joylashgan hudud unumdor bo‘lishiga qaramay, sog‘liq uchun noqulay hudud sifatida tanilgan. Forslar uni jazirama qumlari, sho‘r suvlari, pashshalari va chayonlari sababli “Yer yuzidagi do‘zax” deb hisoblaganlar. Shunga qaramay, XVII asr o‘rtalarida yashagan bir muallif Andxo‘yda sifatli qovun va anorlar yetishtirilishini qayd etgan. O‘sha davrda shaharda kichik qal’a, bozor, musofirxona va madrasa mavjud bo‘lgan.

Shahar “Ruve arjonlar” tomonidan asos solingan bo‘lib, Paropamiz tog‘larining shimoliy tarmoqlari bilan Oks oralig‘ida joylashgan. U Balx shahridan taxminan 100 km g‘arbda, Turkman cho‘lining chekkasida joylashgan. Hudud 1747–1880-yillarda Afshorlar qabilasi vakillari tomonidan boshqarilgan mustaqil xonlik bo‘lgan. 1847-yilda shahar Herat hukmdori Yar Muhammad Xon tomonidan talon-toroj qilindi va undan keyin hech qachon avvalgidek tiklanmadi.

Andxo‘yni qayta qurish ishlari 1959-yilda boshlandi, asosan eski shaharning sharqiy hududlarida. Infratuzilmaning dastlabki rejasi qayta ko‘rib chiqilib, rejalashtirilgan qurilish hajmi yarimga qisqartirildi. Mulk egalari o‘z yerlarini qo‘shimcha qurilishlar uchun sotishni rad etganligi sababli, reja amalga oshmadi. Infratuzilma yomonligicha qoldi; masalan, 1973-yilda faqat 13% uylar elektr energiyasi bilan ta’minlangan, asosan kechqurunlar uchun. Toza ichimlik suvi yetishmovchiligi jiddiy muammo bo‘lib qolgan. 15 metr chuqurlikdagi quduqlarda sho‘r va juda ta’msiz suv bor edi, shuningdek, kanallarda oyda faqat yigirma kun suv oqardi. Bunga qarshi choralar sifatida har oy yomon kunlar uchun suvni saqlash maqsadida suv havzalari tashkil etilgan edi.