Andrey Saxarov

Andrey Dmitriyevich Saxarov (21-may 1921-yil 14-dekabr Moskva 1989-yil) – rus nazariyotchi fizigi, jamoat arbobi, SSSRda vodorod bombasini yaratganlardan biri (1953), akademik (1953), 3 marta Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1953, 1956, 1962). Moskva universitetini tugatgan (1942). SSSR Fanlar akademiyasining P. N. Lebedev nomidagi Fizika institutida ishlagan (1945-yildan). Ilmiy ishlari magnit gidrodinamikasi, plazma fizikasi, boshqariladigan termoyadro sintezi, elementar zarralar, astrofizika, gravitatsiyaga oid. Boshqariladigan termoyadro reaksiyasini yuzaga keltirish uchun magnit maydonida qizigan plazmani qoʻllash gʻoyasini taklif etgan (I.Y. Tamm bilan hamkorlikda). 50-yillarning oxirida yadro qurollarini sinashni toʻxtatish kerakligi toʻgʻrisida faol ishtirok etgan. 60-yillarning oxiri – 70-yillarning boshida huquqni himoya qilish harakatining yetakchilaridan biri. Saxarov „Taraqqiyot, tinch-totuv yashash va intellektual erkinlik toʻgʻrisida mulohazalar“ (1968) asarida bir-biriga qaramaqarshi turgan sotsialistik va kapitalistik sistemada yadro urushi, ochlik, ekologik va demografik halokat, jamiyat maʼnaviyatining inqirozi, irqchilik, millatchilik, diktatorlik rejimi kabi insoniyatga solayotgan tahdidlar ustida fikr yuritdi. Jamiyatni demokratlashtirish va qurolsizlantirish, ikki sistemani yaqinlashtirishga olib boradigan intellektual erkinlik, sotsial va ilmiy texnika taraqqiyotini barqaror etish masalalari koʻtarildi. Mana shu asar Gʻarbda eʼlon qilinganidan soʻng Saxarov hamma maxfiy ishlardan chetlashtirildi. Afgʻonistonga sovet qoʻshini kiritilishiga ochiqdan-ochiq norozilik izhor qilgani uchun 1980-yil yanvarda barcha mukofotlaridan mahrum etildi va Gorkiy shahriga surgun qilindi. U yerda ham Saxarov huquqni himoya qilish faoliyatini davom ettirdi. Surgundan 1986-yilda qaytgan. Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti laureati (1975).

Andrey Dmitriyevich Saxarov
Andrey Saxarov, 1989-yil
Tavalludi	21-may 1921-yil Moskva, RSFSR
Vafoti	14-dekabr 1989-yil(1989-12-14) (68 yoshda) Moskva, SSSR
Fuqaroligi	SSSR
Sohasi	fizik, huquq himoyachisi, yadro fizigi, siyosatchi
Ish joylari	SSSR Fanlar akademiyasi P.N. Lebedev nomidagi Fizika instituti (1947—1950, 1969—1980)
Taʼlimi	Moskva davlat universiteti Fizika fakulteti
Akademik rahbarlari	Igor Tamm
Mashhur shogirdlari	Vladimir Lebedev
Mashhur ishlari	RDS-37 Sovet yadro dasturi Sar bomba Portlash bilan pompalanadigan oqim siqish generatori Elektromagnit puls Tokamak Muon-katalizlanadigan sintez Saxarov shartlari Induksiyalangan gravitatsiya Proton parchalanishi Dissident Inson huquqlari himoyachisi Saxarov mukofoti
Taʼsir koʻrsatgan	birinchi vodorod bombasi yaratuvchilaridan, huquq himoyachi, Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti sohibi
Mukofotlari	Nobel mukofoti laureati Tinchlik boʻyicha Nobel mukofoti (1975) Sovet (1980-yil barchasidan mahrum qilingan): Xorijiy:
Turmush oʻrtogʻi	Klavdiya Vixireva (1943–1969) Yelena Bonner (1972–1989)
Veb-sayt	Saxarov virtual muzeyi