Aland orollari

Aland orollari, Ahvenanma — Boltiq dengizida, Botnik qoʻltigʻiga kiraverishda; 6,5 mingdan ortiq granit orol (balandligi 132 metrgacha) va qoyalardan iborat. Finlandiya tarkibida.

Aland orollari shvedcha: Åland fin: Ahvenanmaa
Muxtor mintaqa
Bayroq Gerb
Madhiya: Ålänningens sång ("Alandliklar qoʻshigʻi")
Poytaxt	Mariyehamn
Rasmiy til(lar)	Shvedcha
Etnoxoronim(lar)	Alandliklar Ahvenanmaliklar
Hukumat	Parlament vakolatlari berilgan muxtor mintaqa
• Gubernator	Marin Holm Yohansson
• Lantrod	Katrin Shyogren
• Vitse-lantrod	Garri Yansson
• Finlyandiya parlamenti aʼzosi	Mats Lofstrom
Qonun chiqaruvchi hokimiyat	Aland orollari parlamenti
Davlat ( Finlandiya)
• Muxtoriyat taqdim etildi	1920-yil 7-may
• Birinchi mintaqaviy assambleya	1922-yil 9-iyun (Muxtoriyat kuni)
• Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishi	1995-yil 1-yanvar
Maydon
• Butun	1,580.12 km^2
Aholi
• 2024-yilgi roʻyxat	30,654 (223-oʻrin)
• Zichlik	19.07/km^2
YIM (XQT)	2022-yil roʻyxati
• Butun	$1.6 milliard
• Jon boshiga	$42,408
YIM (nominal)	2022-yil roʻyxati
• Butun	€1.4 milliard
• Jon boshiga	€37,200
HDI (2022)	0.937 very high
Pul birligi	Yevro (€) (EUR)
Vaqt mintaqasi	UTC+02:00 (Eastern European Time)
• Yoz (DST)	UTC+03:00 (Eastern European Summer Time)
Sana formati	kun/oy/yil
Avtomobil harakati	Oʻngga
Telefon prefiksi	+358 18
ISO 3166 kodi	AX • FI-01
Internet domeni	.ax
Web-sayt www.aland.ax

Boshqaruv shakli

Aland orollarining siyosiy tizimi Aland muxtoriyati toʻgʻrisidagi qonun va tegishli xalqaro shartnomalarga asoslanadi. Bular Aland orollarining keng koʻlamli oʻzini oʻzi boshqarishini kafolatlaydi, Finlyandiya esa yakuniy suverenitetni saqlab qoladi. Aland orollari hukumati (Landskapsregering) parlament tizimi doirasida Aland orollari parlamenti (Lagting) oldida javob beradi. Aland orollari muxtoriyati Finlyandiyaning hozirgi mintaqaviy tizimidan oldin boʻlganligi sababli, u materik Finlyandiyaning mintaqaviy kengashlari bilan shugʻullanadigan koʻplab vazifalarni ham bajaradi.

Aland orollari Finlyandiya parlamentida bitta oʻrinni egallaydi. Uning siyosiy tizimi kontinental Finlyandiyaning siyosiy tizimidan alohida faoliyat yuritadi va toʻliq mustaqillik tarafdori boʻlgan Aland orollarining kelajagi (Ålands Framtid) kabi turli partiyalarni oʻz ichiga oladi.

Boʻlinishi va aholisi

Maʼmuriy boʻlinishi — kommuna. Aland orollarida jami 16 ta kommuna bor. 3 ta mintaqadan iborat: Mariyehamn, arxipelag va qishloqdan iborat.

2021-yilda Aland orollari aholisi 30 344 kishini tashkil etdi, asosan shved tilida soʻzlashadiganlar. Ulardan 11 742 nafari yagona shahar — Aland orollari poytaxti Mariyehamnda yashashadi. Shahar 1861-yilda tashkil etilgan va o‘shandan beri iqtisodiy hamda siyosiy hayotning markazi bo‘lib kelmoqda.

Joylashuvi va tabiati

Arxipelag Boltiq dengizining Botnik koʻrfaziga kiraverishda joylashgan. Sharqda ular materik Finlyandiyadan (Varsinays-Suomi provinsiyasi) ko‘plab dengiz qoyalari bilan to‘la Arxipelag dengizi orqali ajralib turadi, g‘arbda esa Shvetsiyadan (Stokgolm va eng shimoli-g‘arbda – Uppsala leni) Syodra-Kvarken bo‘g‘ozi bilan ajralgan. Boʻgʻozda taxminan 3 gektar maydonga ega boʻlgan Merket oroli joylashgan boʻlib, unda davlatlar oʻrtasidagi chegaraning quruqlikdagi qismi mavjud.

Iqlimi moʻtadil, salqin, oʻziga xos xususiyatlarga ega, Shimoliy mamlakatlar orasida eng quyoshli mintaqalardan biri hisoblanadi; Aland orollari yozgi quyosh ta’sirida isigan Boltiq dengizi asta-sekin issiqlikni chiqarib, kuzning uzoq va yumshoq kechishi bilan faxrlanishi mumkin. Biroq bahorda havo materikdagiga qaraganda ancha sekin issiydi. Muzlash odatda yanvar oyining oʻrtalarida sodir boʻladi, aprel oyining ikkinchi yarmida yoki may oyining boshlarida muz eriydi. Yanvarning oʻrtacha harorati - −4°C, iyulniki - 15°C; yog’ingarchilik - yiliga 550 mm. Oʻsimlik dunyosi qaragʻay va keng bargli (asosan kul) oʻrmonlar, butalar, oʻtloqlardan iborat. Orollarda bir nechta rezervatlar mavjud.

Iqtisodiyoti

Asosiy tarmoqlari: baliqchilik, sut chorvachiligi, turizm (dengiz kurortlari).

2017-yilda jon boshiga toʻgʻri keladigan YAIM boʻyicha bu mintaqa Finlyandiyadagi 19 mintaqa orasida 40 686 yevro koʻrsatkich bilan 2-oʻrinni egallagan hamda Uusimaa bilan bir qatorda jon boshiga YAIM butun Finlyandiya boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkichdan yuqori boʻlgan ikki mintaqadan biri hisoblangan.

Adabiyotlar

• С. В. Тиркельтауб. Аланды в войнах и мире. СПб.: Ореос, 2008. 
• Алексей Востров. Аланды. Острова мира и раздора. СПб.: Остров, 2018. 
• В. Л. Мартынов. Страна Оландия // География : журнал. — M.: Издательский дом «Первое сентября», 2005. — № 21.