Abxaz tili

Abxaz tili – Abxaziyada yashovchi abxazlar tili. Kavkaz (iberiy-kavkaz) tillarining abxaz-edigey guruhiga kiradi. Abxaz tilida 70 mingdan koʻproq kishi soʻzlashadi. 2 asosiy dialekti – abjuy (adabiy tilga asos boʻlgan) va bzib bor. Abxaz tilida undosh fonemalar juda koʻp. Unlilar tizimi oddiy. Turlanish kam taraqqiy etgan. Lugʻatidagi koʻp soʻzlar bir boʻgʻinli oʻzakdan iborat. 19- asrning 60-yillarqdan Abxaz tili yozuvini yaratish uchun intilishlar boʻldi. 1862-yilda P. K. Uslar Abxaz tili uchun kirill-rus grafikasi asosida alifbo tuzdi. 1926-yilda u tizimi N. Ya. Marrning analitik alifbosi bilann almashtirildi. Abxaz tili. 1928-yildan lotin, 1938-yildan gruzin, 1954-yildan yana kirill-rus grafikasi asosidagi yozuvga koʻchdi.

Abxaz tili
Milliy nomi	Аԥсуа бызшәа
Mamlakatlar	Abxaziya
Soʻzlashuvchilarning umumiy soni	113,000 (1993)
Turkumlanishi
Alifbosi	kirill
Til kodlari
ISO 639-1	ab
ISO 639-2	abk
ISO 639-3	abk

Tarixi

Abxaz tiliga oid eng qadimgi, shubhasiz, bizgacha yetib kelgan yozma yozuvlar 17-asrda turk sayyohi Evliya Chalabiy tomonidan yozib olingan arab yozuvidir. Abxaz tili adabiy til sifatida 100 yil davomida ishlatilgan.

Qadimgi yunon kulollariga bemaʼnilik hisoblangan baʼzi yozuvlar aslida abxaz tillarida yozilgan, degan fikr bildirildi. Tadqiqot metodologiyasi tanqid qilindi va natijalar ehtimoldan yiroq deb topildi.

1918-yilda Tbilisi davlat universiteti abxaziya tilini oʻrgatadigan birinchi oliy oʻquv yurtiga aylandi. Universitet asoschilari abxaziya tilini rivojlantirish va ilmiy oʻrganish haqida gʻamxoʻrlik qila boshladilar. 1918-yilda Tbilisi davlat universitetida boʻlib oʻtgan professorlar kengashining yigʻilishida Ivane Javaxishvili kavkaz tillarini oʻrganishning ilmiy ahamiyatini taʼkidladi. 1918-yilda professorlar kengashining qarori bilan Petre Charaia abxaziya tilidan dars berishga taklif qilindi va 1925-yildan bu missiyani Dimitriy Guliya va Simon Janashia davom ettirdilar .